80 anos daquel 18 de xullo

Estivo un día solleiro coa única gralla do desaxuste térmico, demasiado calor en terra, demasiado fría a auga. Un luns que mesmo semellaba fin de semana. Aqueloutro 18 de xullo si era sábado, seguramente tamén caloroso. Hoxe cúmprense 80 anos do chamado “Alzamiento Nacional”. Hai que ter mala idea, daren un golpe de Estado en pleno verán. E non poderían ter esperado o outono? Estes golpistas é que non as pensan. E por riba sáelles unha chambonada do carallo consecuencia da cal nada menos que tres anos de contenda fraticida. Xa o dixera o estadista británico, sangue, suor e bágoas. Cando menos no outono aforrarían boa parte do suor…

Meu pai tiña dez anos daquela. Contoume como viu o grande acontecemento da guerra en Cobas e Viveiro. Por aquelas datas, seu pai, o meu avó, finou por mor dunha doenza pulmonar. Cada vez que lembraba o pasamento, rompíaselle a voz e os ollos enchíanselle de bágoas. Como recoñecemento cara a aquel avó que non coñecín, contei eses episodios na miña novela Pallarega, que en realidade foi escrita como unha reinterpretación da vida de meu pai. Aínda que se trata maiormente de ficción, simula tan real que a súa publicación me causou a inimizade dunha parte da familia. Xa di Jorge Edwards que “o inimigo do novelista é a familia”.

Meu pai morreu o 9 de Xaneiro de 2008 após unha xeira encadeada de fallos médicos. Cada vez que o recordo, rómpeseme a voz e os ollos énchenseme de bágoas…

Pallarega

Teño nas mans un dos primeiros exemplares. Pallarega levounos sete anos ou, máis ben, foi principiada hai sete anos. A referencia é sinxela: meu pai aínda transitaba confiado encol da faz desta terra. Falo en plural porque as novelas, contra a opinión popular, resultan un traballo colectivo. O autor que non o recoñeza é un narcisista e un egocéntrico, o cal parecen termos iguais sen selo. 

Se calquera novela representa un exercicio de equilibrio entre realidade e fición, en Pallarega ámbolos dous conceptos mestúranse con tal intensidade que a historia termina sendo unha sorte de verdade imaxinada. E nin o autor pode finalmente distinguir un personaxe creado pola súa mente daqueles tomados prestados da realidade. E se calquera novela representa tamén un exercicio de saudade (as futuristas revelan a saudade do presente), en Pallarega ese sentimento adquire unha dimensión tanxible que vai modelando boa parte da narración. 

Pallarega é o relato dunha traxectoria vital en tempos presididos enteiramente pola incerteza e a vulnerabilidade dos elementos, tempos nos que a épica persoal se transportaba en mercantes que cruzaban océanos e se revalidaba entre homes dispostos a transformar a sociedade. Así o explica a propia contracapa do libro; por certo, magnífico traballo da editorial Toxosoutos: 

Nicolás Traseira pasará á historia da literatura galega. El é o principal protagonista de Pallarega, unha novela que mestura os ingredientes das grandes obras cunha asombrosa naturalidade. Personaxes heteroxéneos e matizables van aparecendo en escenarios diversos e propiciando, con frecuencia, situacións inesquecibles. A ironía, o humor, a intriga e unha ben medida sensibilidade, intercálanse ó longo deste relato que principia nun lugar da montaña luguesa durante os anos previos á contenda civil. Nicolás ábrese ó mundo en Madrid, onde coñece a España franquista e as liortas internas do réxime. Esas mesmas leas fanlle regresar. Aínda sen necesidade que o apreme, emigra a La Habana onde experimenta en carne propia un cóctel de traballo duro, diversión sen freo e a corrupción dun goberno vendido ás mafias gringas. Novamente debe retornar. O microcosmos endogámico e clerical que atopa na súa vila fai que tampouco non acougue nela… 

Permitídeme esta despedida: a lectura de Pallarega provee dunha perspectiva que posiblemente nos sirva para relativizar, nunha medida necesaria, a realidade actual. 

Se queres adquirir Pallarega