Klásicos nos medios
Tal como anunciabamos na anotación anterior, Klásicos foi presentado o martes pasado na Libraría Couceiro de Santiago, sempre disposta a acolle-las celebracións da literatura galega. Corenta amigos gozaron das intervencións do Chisco e mailo Rafa. Chisco debuxou un ousado paralelismo entre Horacio Oliveira, protagonista de Rayuela, e Horacio Tomé Jr., homólogo en Klásicos, nunha exposición que continuou entrelazando dous conceptos que se levan ben: literatura e humor. Rafa, pola súa banda, expuxo coa agudeza que o caracteriza, a súa visión do colectivo que se debulla na novela, e que resumiu na frase seguinte: "Xa o dicía meu avó, que falaba de pais arrieiros, fillos taberneiros e netos pordioseiros".
A presentación foi obxecto dunha grata entrevista na Voz, realizada por Rodri García. Alberto Ramos confeccionou unha magnífica reportaxe para Xornal namentres Galicia Hoxe, o único periódico enteiramente en galego que temos no País, tamén recollía nun artigo as claves da novela. En datas anteriores, xa Vieiros se fixera eco do lanzamento do libro por medio dunha nota ben atinada. Klásicos estivo presente igualmente a través das ondas, este sábado día 6 no programa Banda Ancha, e repetirá na mañá do luns nunha entrevista feita por Helena Soto. Por último, o día 22 gravaremos na Libraría Nova Colón da Coruña, un pequeno espazo para a Televisión Galega. Se esta corrente de información non fose abonda, na páxina da Central Librera ferrolá en mercadogalego.eu se pode ler o comezo da novela.
Klásicos, unha parodia social
A Editorial cualifícaa de “crítica social e humor negro”. Así será, seguramente. Morgante, selo de Rinoceronte para a edición de obras de autores galegos. Crítica social e humor: parodia social, xa que logo. A.G.B. pregunta “de que vai” na anotación anterior onde aparecía un presidente humillado. Un enxeñeiro e escritor puntualizou ó respecto: “Que vén sendo a historia de Galicia senón unha cadea infinita de humillacións? Ese presidentiño só é un elo máis da cadea.” Puntualizouno acertadamente, como (case) sempre. (Quen acerta sempre?). Dicía que A.G.B. pedía información sobre Klásicos, a novela. De que vai?, preguntaba. Non é fácil. Debería eu esperar ó martes, 2 de Febreiro, para contestar. O martes, 2 de Febreiro, ás 8.00 do serán, farase a presentación de Klásicos, a novela, na libraría Couceiro de Compostela. Na alegórica Praza de Cervantes, para máis datos. Nunha nova demostración de xenerosidade, intervirán Chisco Fernández Naval e Rafa Cuíña. Aproveito para recomendar “Para seguir bailando”, o último en narrativa do Chisco, e para louvar o activismo do Rafa a prol das súas convicións, que son en boa parte tamén (creo) as nosas. Entre os tres tentaremos levar a cabo a presentación de Klásicos, a novela. Martes, 2 de Febreiro, na Libraría Couceiro de Compostela, ás 8.00 do serán. Estades, como non!, invitados.
“De que vai?”, insistirá A.G.B. Pois vai (coido eu) da percepción persoal (do autor) sobre unha sección desta sociedade, unha sección, se cadra, pequena (pero ben visible) desta sociedade. Horacio pertence á clase alta, fillo dun empresario de éxito e amigo doutros fillos de pais burgueses de suposto éxito. De vello, como o monárquico Alexandre, ou acabados de chegar, coma Xerome, o tuno da bandurra. De vello ou acabados de chegar, os fillos dos pais burgueses. Tamén vai da estupidez humana. Aristóteles deixara esta idea (entre algunha outra, calcúlolle). Deixara: “é imposible chegar ó fondo da estupidez humana.” Algo así. Eu pensei que, de haber fondo, localizaríase, ese tal fondo, nalgún curruncho do espazo ocupado polo grupo social ó cal pertencen Alexandre e Xerome, e Horacio tamén (ben pensado, seguramente non sería de Aristóteles, a frase).
Por seguir co fío da historia… Horacio levaba unha vida extraordinaria: ingresos elevados que recibía a cambio de nada, praceres doados de acadar e gozar, alta estima social sen maiores responsabilidades; xuventude, saúde, benestar… Mais un día, ese o seu mundo vénse abaixo estrepitosamente. O pai cúrtalle as vías de ingresos. Cabreado (cabreadísimo), chega á casa, na casa Manuela (que sempre lle recordara a Marilyn) pasa a aspiradora, el pretende abusar de Manuela (a chacha, a doncela), e Manuela resístese. Foi un accidente, o que ocorreu, pero non para Horacio. Horacio non sabe como interpretalo. Só sabe que está na rúa, sen un can, e non pode regresar ó seu apartamento. Porque no seu (luxoso) apartamento quedou Manuela, pendurada do gancho dun colgadoiro africano, de Kenya. E Horacio que treme coma unha vara verde, coma un gong.
A partir de aí, Klásicos, a novela. Unha parodia social (crítica e humor negro). Unha historia a encaixar na categoría dos thriller psicolóxicos, disque. E da parodia. Unha historia sobre a estupidez humana. E sobre a capacidade de resistencia e rexeneración das familias hexemónicas, algo así.
Feijóo humillado
Disque 60.000 persoas se xuntaron en Compostela desta vez. Comentándoo coa miña nai, dáme ela unha clave ben suxestiva: "Feijóo intenta humilla-los galegos pero Galicia está humillándoo a el." Tal cal. De feito, Feijóo leva humillándose dende a propia campaña electoral, argallada nos sucios sotos da indecencia. Seguiu humillado cando houbo recorrer á terceira bancada para poder compoñer ese grupiño de indocumentados que chama goberno. Humillouse ante Iberdrola, que leva secando o Sil dende entón, ante Endesa que fai o mesmo co Eume, e ante Pescanova que vai estragar o marabilloso litoral de Touriñán. Humillado ha facer fronte ás críticas tallantes das institucións galegas mentres el teima na aniquilación da nosa estrutura cultural. Humíllase cando, intentando acurrunchar o galego, bota man do inglés que el nin fala nin entende. Patéticos grupúsculos atrévense a humillalo reclamándolle o que entenden foron promesas electorais a prol do asoballamento lingüístico. É humillado cada vez que os medios de comunicación radicais, extremistas, para nos entender, a extrema dereita mediática madrileña, o requiren para que aplique o garrote vil ós nosos sinais de identidade. Será humillado sen remedio polo seu propio partido cando queira cobrar o que lle deben e se encontre con que ninguén apuntou ningunha desas tales débedas. Que nada lle reservan porque, por máis empeño que lle puxo á cousa, non conseguiu domesticar a grea galaica. Así que, se te viron, xa non o recordarán, Feijóo, Mr. Bean. E finalmente serás humillado pola historia: as enciclopedias falarán dese político galego que, tras boicotear o Estatuto que precisaba o seu País, procurou o seu empobrecemento espiritual eliminando os riscos identitarios a través dos cales ocupa un lugar no mundo.
Mordaza informativa
Non é esta a primeira vez na que destacamos o labor de Tempos Novos. Nesta ocasión, será para subliñar o excelente artigo de Manuel Barreiro recollido no último número e no que, baixo o título "Política cero", analiza as esencias da política comunicativa do goberno (anti)galego do Partido Popular. Xa as referencias ó político priísta Laureano Vidal da presentación anuncian contido digno de degustar: "O poder gáñase, non para facer cousas, senón para non perdelo. Un goberno non produce nada, agás antigüidade. O único que teño que ofrecerlles é a idea de que teño algo que ofrecer."
O ideal deste goberno, sinala Barreiro, "é a cancelación da política, unha sorte de expropiación difusa dos dereitos de cidadanía para impoñer a primacía do goberno como simple administración e un xogo clientelar, sen marxes maiores de participación, co que satisfacer demandas brandas e concesión de favores... A hiperpolitización é sempre un dos compoñentes da estratexia de asalto ao poder do PP. Daquela todo vale, forme parte ou non da axenda política, para maximizar os réditos electorais. No goberno, a idea dos tecnoconservadores é outra. Unha sociedade eficiente ha de ter un abaixado perfil político. O seu resumo é unha máxima de democracia mínima: os cidadáns queren solucións, non debates. Achicarlle espazos á política é un obxectivo principal da Nova Política Informativa do goberno do PPdeG. Reparemos nos boletíns informativos da CRTVG: os únicos debates que se subliñan son os da política do Estado e, singularmente, os temas desvantaxosos para o PSOE... A política -e o que pasa por ser o seu núcleo duro, a economía- é un asunto do Estado que se acouta ao xogo antagonista entro o mal goberno e a boa oposición... A Nova Política Informativa de Feijóo está ao servizo dun goberno sen discusión, dunha política en nada interactiva e do formatado da mediasfera galega como factoría de consensos obrigados e como negación, en definitiva, dunha cidadanía que unicamente é tal se se constrúe sobre a base da información de calidade, da participación plural, da deliberación esixente e da discusión libre de pareceres, intereses e políticas. O obxectivo: unha Galiza monolítica, obediente, submisa e eternamente conservadora."
Coido que o artigo de Manuel Barreiro representa unha descrición traxicamente atinada da realidade do País e, incluso, un bo punto de partida para analizar e deseñar unha estratexia de neutralización da mutiladora política informativa do goberno do Partido Popular.
Gripe A en Haití
Estes días, a prensa informaba da estadía de Felipe González no luxurioso complexo de turismo e lecer que é a Casa de Campo de La Romana, reserva exclusiva para millonarios localizada na República Dominicana. En tan suntuoso lugar, posúen "villas", por exemplo, Julio Iglesias, Sharon Stone ou Oscar de la Renta. Fóra dos límites do enclave, residen os 100.000 habitantes de La Romana, cidadáns que viven na pobreza tristemente característica deste país caribeño. Os dominicanos son pobres, en efecto, pero saben que os hai aínda máis miserables. Os haitianos ocupan os postos de traballo que rexeitan os dominicanos. Transpórtanos en camións, de pé, tal que os escravos nas facendas de azucre no século XVII. Son negros, moi negros, porque os seus xenes proceden de África. Cando Colón, e os franceses algo máis tarde, terminaron de aniquila-los pobos arawak e taínos, houberon recorrer á "importación" de escravos africanos. Ate 1697, a illa foi colonia española. En virtude do Tratado de Ryswick, o seu extremo occidental cedeuse a Francia. En 1803, Haití acadou a independencia, converténdose na primeira república negra triunfante no mundo.
Hoxe en día, Haití é o país máis pobre de América. Segundo a "Guía del Mundo 2009", o 54% da poboación vive con menos de 1$ ó día. O 12% dos rapaces en Haití, morre antes de cumprir os 5 anos. O 47% dos seus habitantes presentan síntomas de desnutrición. Só un 40% dos menores ten acceso ós servizos sanitarios máis elementais. O 4% dos adultos padece SIDA e máis de 200.000 nenos perderon algún pai por mor da enfermidade. Precísanse máis indicadores para describi-la miseria?
Coñecémo-lo ocorrido onte. De entre tódalas crónicas e colaboracións publicadas, quedo con este parágrafo de Miguel Angel Herrero en El País: "Pero es ahora también, antes de que Haití vuelva una vez más al olvido mediático, el momento de preguntarse por qué son siempre los más pobres los que sufren las peores consecuencias de los desastres naturales. Nadie puede evitar que un terremoto ocurra, pero sí podemos hacer algo (o mucho) para reducir la vulnerabilidad de quienes tienen que vivir con ese riesgo. El desastre lo causó el terremoto, pero también el dumping que obliga a los campesinos a abandonar sus campos de arroz en Artibonite y emigrar a la capital, las condiciones en las que se hacinan cientos de miles de personas en distritos como Cité Soleil o Martissant, la falta de empleo para la mayor parte de los jóvenes en Puerto Príncipe, los servicios sanitarios que no cubren las necesidades más básicas de la población, la insoportable inflación en 2008 del precio de los alimentos. La pobreza atrae al desastre."
Se cadra non ten moito que ver pero eu penso na burbulla da Gripe A e dos fondos e esforzos investidos en non nos contaxia-lo catarro no "mundo occidental". Proporía desvia-los beneficios acadados polas grandes compañías beneficiarias da Gripe A cara a Haití. Sería un xeito de compensar tanta vexación e tanta desgraza.
25 anos d’A Peneira
A felonía cometida contra a lingua polo goberno antigalego do PP fixo demora-la nosa felicitación a A Peneira polo seu 25 aniversario. A Peneira, como todos sabedes, é con Galicia Hoxe o único xornal publicado en galego. O mérito da súa traxectoria axigántase hoxe en día ante os ataques que sofre o idioma propio dende as instancias máis poderosas do País. A Peneira é un modesto David confrontado dende O Condado ós Goliats da Coruña e Vigo. Malia a falta de apoios e a actitude contraria dalgunhas institucións, consegue artellar catro edicións e distribuir 15.000 exemplares por todo o País. O editor, Guillerme Rodríguez, proclama a súa "rabiosa independencia". Ademais do xornal, edita O Farelo, galardoada publicación de humor, e Kalaikia, suplemento cultural. A Peneira conta, ademais, con correspondentes en Madrid, Barcelona, Cuba ou Arxentina. Recibiu algunha mostra de recoñecemento, non moitas, coma o Premio da Crítica 2006 no apartado de Iniciativas Culturais, ou a homenaxe convocada hai uns meses en Lugo pola Asociación Cultura do País. Dende este modesto blogue, sumámonos a tales homenaxes, sobradamente merecidas. O dito: inda con certa demora, felicidades, Peneira!
Satapría contra a lingua galega
Hoxe meu pai estaría de aniversario. Eran catorce irmáns, dos cales só sete sobreviviron ás inclemencias da nenez naqueles tempos, non tan lonxanos. Expresábanse en galego malia que dous deles terminaron pasándonse ó castelán por causa da emigración. Ate entón, sete de sete. Cinco netos tivo meu pai, os cinco exprésanse en castelán, cinco de cinco. En tan cirúrxica evolución, a escola xogou o papel da sala de operacións. Cun ensino libre, xamais se tería producido. O castelán foi imposto ás bravas nas escolas galegas. Pensamos que tal etapa morrera coa democracia, mais non.
A proposta deste goberno galego para o ensino representa unha satrapía que, pase o que pase con ela, quedará para sempre na Historia de Galicia coma o movemento lexislativo máis imbécil da política contemporánea. E aínda que se poderían expór ducias de argumentos a prol desta afirmación, abonda con estes tres. O primeiro: a proposta de decreto aniquila a esperanza de recuperación dunha lingua en continuo devalo pola presión do idioma co cal comparte espectro. Faino apoiando a lingua forte, a que chegou de fóra, e golpeando a lingua feble, a propia do País: inaudito exercicio de autocolonización! A segunda: a redacción da proposta implica o desprezo absoluto ás minorías, mesmo cando estas sexan importantes. A presión exterior, a manipulación informativa, a falta de pedagoxía, o simple descoñecemento, son factores que inflúen nos cidadáns -nos pais dos alumnos- nun aspecto no cal a teoría filolóxica e os obxectivos colectivos deben inspirar as actuacións. Artellar a escolla do idioma a través de enquisas internas implica desbotar o coñecemento científico e renunciar ó anceio da normalización lingüística. Supón, ademais, o desprezo ós dereitos dos pais en minoría (interesante: Preguntarlle aos pais). E terceiro: a previsión de consultas periódicas sobre o emprego das linguas en cada centro educativo terá como consecuencia, o cal semella non importarlles, perpetuar o conflito lingüístico por este goberno creado e alimentado nos últimos meses. Teremos o País en discusión continua sobre o idioma galego ate que xa non haxa materia sobre a cal discutir. Se cadra, sexa o obxectivo final deste goberno sátrapa e babeco.
Galego, lingua da liberdade
Pensaba rematar 2009 felicitando un senlleiro medio de comunicación en galego polo 25 aniversario cumprido este ano: A Peneira. Queda pendente para a seguinte anotación. Porque hoxe só se pode falar da actuación dese goberno que trata a cultura galega como se fose un fenómeno invasor e o idioma adoptado como se tivese nacido das entrañas desta Terra. Un goberno que volve recluír a lingua galega nos sotos do desleixo para satisfacción de protoburgueses e filoignorantes, dos clans urbanos criados no complexo de clase e a autonegación. E faino traizoando sen rodeos aquel argumento que, dicían, xustificaba o seu rexeitamento. Alegaban que o Decreto do galego no ensino rompía o consenso, que había que recuperar a harmonía e o acordo (suxiro repasar o premonitorio artigo publicado en Vieiros en Xullo do 2007, "O ensino, en galego", hoxe especialmente vixente). Pois ben, en 24 horas este goberno está conseguindo o meirande e máis meteórico índice de consenso en contra dunha proposta, feito tan meritorio como patético. Un consenso roto pola prensa madrileña que aplaude amplamente o xiro antigalego deste goberno; estarán satisfeitos, calcúlolle.
Alén da retórica, precísase unha actitude inquebrantable de defensa do noso idioma por parte de tódolos axentes sociais conscientes da transcendencia, actual e histórica, de contarmos cun código propio e único de comunicación. A lingua galega é sinónimo de liberdade, a súa Historia representa o mellor exemplo de loita polos dereitos civís. Se o idioma galego segue presente na nosa sociedade, débese ó seu emprego masivo, libre e consciente durante séculos e nas peores condicións. 2009 remata como remata. 2010 ha ser, máis ca nunca, o ano da lingua galega. Porque, en contra do que leva aducindo arteiramente este goberno, galego é a lingua da liberdade, a que loita en inferioridade de condicións pola súa supervivencia. Por máis que a queiran fechar, haberá atopar o camiño para a súa liberación.
Mil Nadais máis…
Nestas datas propicias para os contos, velaí dous reais acontecidos no mesmo día da Noiteboa. Pola mañá, Libraría Nova Colón na rúa Olmos, dignísima sucesión da "vella" Colón na rúa Real. Señora con faciana de "teño que saír deste sitio con algo nas mans". Begoña co seu aceno típico "eu disposta a escoita-lo vostede veña a me dicir". E a señora que fala: "mira, yo vengo a comprar un libro para regalar a una chica que lee mucho, pero que no sea en gallego, eh". A clasificación fica clarísima dende o momento inicial. Begoña, que atesoura na súa cabeciña unha das maiores bases de datos literarias no País, procesa axiña e principia a expoñer distintas opcións, evidentemente todas elas en castelán. E a señora que lle contesta: "Ya, pero no serán en gallego." Begoña ignora cortesmente o comentario, algo que non fago eu xa fitando sen reparo a teimuda clienta. "Bien", volve tentalo Begoña, "le podría gustar tal vez...". E a señora que a interrompe sen máis: "porque ella lee mucho, entiendes, pero no en gallego." Unha reacción cirúrxica dá remate á transacción: "Llévese el último Planeta." "Pues si, me llevo el último Planeta."
Após o xantar, consulto mensaxes no correo electrónico. Media ducia sobre o asunto monográfico do día. O primeiro, o típico "Feliz Navidad para tí y para los tuyos en estas fechas entrañables a la espera de que..." Contesto: "Igualmente, Bo Nadal." Mentres olleo o resto, recibo rápida resposta. "Tú siempre erre que erre con el gallego." Penso en continuar cun "Ti sempre arre que arre co castelán", pero reprímome por cuestións que non veñen a conto. En troques, devólvolle: "Era a lingua de meu pai e estamos en Nadal."
Mercado e idioma
A pasada fin de semana, celebrouse en Vigo o I Simposium Internacional Ecolingua cuxo programa o acredita coma un dos exercicios reflexivos máis enriquecedores dos que se teñan celebrado sobre a materia no País. O venres falouse de Marketing e lingua, unha mesa redonda moderada por Antón Reixa e na que tiven a ocasión de participar canda senllos representantes de R e Gadisa. Debo dicir que me entusiasmou a presentación de R a cal deberían escoitar tódolos directivos das empresas galegas. A experiencia práctica de R demostra que a elección do galego como lingua vehicular, internamente e cara ó exterior, pode ser unha cuestión de identidade con elevado valor no mercado como elemento de diferenciación e proximidade. Antecedentes desta Mesa atópanse no último artigo en Vieiros, Beizóns GB, e un anterior en Xornal, Economía e idioma.
Marketing vén significando comunicación, o medio de traslada-la mensaxe da empresa. Por iso, a primeira decisión de Marketing haberá se-lo idioma no que expresa-la mensaxe. En Galicia, a elección será, a maioría das veces, galego, castelán ou bilingüe, inda que en dependendo dos obxectivos e circunstancias, mesmo se poida recorrer a outras linguas; velaí o uso do inglés con certa frecuencia, ou o italiano en restauración, por exemplo. Catro son os ámbitos de decisión: as comunicacións masivas (publicidade, sitio web...), as comunicacións individuais cos clientes (teléfono, correo, persoal...), o merchandising e a sinalética (nos puntos de venda, na etiquetaxe dos produtos...) e na dinámica interna e procedementos de traballo.
Mais se cadra, antes de implantaren un idioma ou outro nestas catro áreas, cómpra facer unha reflexión estratéxica. A empresa debe formularse unha dobre pregunta. Cara ó mercado galego: ¿representa Galicia un mercado importante na miña empresa como para deseñar unha estratexia propia de marketing e, en tal caso, considero a lingua galega un elemento positivo na distribución dos meus produtos e das miñas mensaxes? Unha empresa como Inditex, por exemplo, ou ben non considera Galicia un mercado relevante ou ben non entende que o galego sexa un factor positivo para a presentación da súa oferta. Cara ó mercado exterior, a pregunta sería distinta: ¿pode contribuí-la lingua galega a dota-los meus produtos dos atributos de autenticidade e confianza que desexo para eles? Exposto doutra maneira: ¿representa a lingua galega un elemento identificable da marca "made in Galicia"? O sector vitivinícola galego contestou de modo afirmativo esta cuestión e así emprega o idioma galego na maioría das súas etiquetas.
Tres casos singulares a salientar dunha maneira especialmente enfática. O xa comentado de R: se a maioría de empresas galegas funcionasen a semellanza desta compañía de telecomunicacións, a situación da lingua galega sería distinta. O segundo caso, o Foro Enrique Peinador, que desenvolve unha encomiable tarefa para "galeguizar galicia" a través do uso da lingua nas empresas galegas. E por último, Alimentos Amorodo; as declaracións dunha das súas socias fundadoras servíronme para pecha-la miña intervención en Ecolingua: "Nós mandamos para Madrid etiquetado en galego e ninguén puxo atrancos. Apostamos por unha agricultura sostible e un produto de calidade e, da maneira que nos interesa que o medio ambiente se conserve, que é o patrimonio natural, pois o mesmo o patrimonio cultural que temos. É a nosa cultura, a nosa lingua. É unha cuestión cultural. Que o idioma galego se fale e non quede só relegado á administración e á literatura."
A ONG galega + implicada
